• BIST 106.702
  • Altın 146,549
  • Dolar 3,4864
  • Euro 4,1701
  • İstanbul 28 °C
  • Adıyaman 36 °C
  • Ankara 34 °C

Toledo ya da Tuleytula Neye Tekabül Eder

Bilal AKGÜL

Diyarbakır Sur’un, meydana gelen hadiselerden dolayı,  yeniden imarı gündeme geldiğinde, Başbakan Davudoğlu’nun “Diyarbakır Sur’u öyle inşa edeceğiz ki aynen Toledo (İspanya) gibi mimari dokusuyla herkesin görmek istediği bir yer haline gelecek” açıklaması farklı yorumlara tabi tutuldu.

Bu açıklamayı, kimi diktatörlük dönemi (Franco özentisi) nin bir yansıması olarak görürken, kimileri de Başbakanın bilinçaltındaki bölgeyi asimile etme düşüncesinin bir yansıması olarak görmeyi tercih ediyor.

Tartışmanın dozu, kişilerin durdukları yere ve sahip oldukları dünya görüşüne göre artarak devam ediyor.

Toledo, bugün İspanya’nın önemli bir turizm şehridir. Dış ülkelerden buraya yoğun bir turistin geldiği vakidir. Toledo'nun, tarihi bölümünün de dâhil olduğu, 40 eser UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmiştir. Peki, bu kadar mı? Değil tabi.

Şehrin Romalılar zamanındaki adı Toletum'dur. Miladi sekizinci asırda şehrin Müslümanlar tarafından fethiyle birlikte adı Tuleytula olarak değiştirildi.

Tuleytula, 711’de Müslümanların eline geçmesi ile birlikte dönemine damgasını vuran bir kültür ve medeniyet şehrine dönüştü.

Şehrin Müslümanların elinde olduğu dönemlerde, hatta Müslümanların elinden çıktıktan bir süre sonra bile, en belirgin özelliği tercüme faaliyetlerine merkezlik yapmasıdır. Burada yapılan tercüme faaliyetleri birçok bilgin tarafından, Abbasiler dönemindeki Beytü’l Hikme’den sonraki en kapsamlı tercüme faaliyetleri olarak kabul edilir.

Tarihte rüştünü ispatlamış bütün medeniyetlerin en belirgin özelliği tercüme faaliyetlerine gösterdikleri özendir. Dünyanın herhangi bir ülkesinde çıkan bir eserden istifade etme potansiyeli, bilgiye hükmetmenin ve ‘medeniyet iktidarı’nın en önemli göstergelerinden biridir.

İslam medeniyetinin inşasında Beytü’l Hikme’nin işlevinin bir benzerini Tuleytula Tercüme Okulu, Batı medeniyetinin oluşum sürecinde gerçekleştirmiştir. Tuleytula Tercüme Okulu’nun mütercimleri, sadece metinlerin değil, aynı zamanda kültürün de çevirisini gerçekleştiren aktörler olmuşlardır.

Onlar, Bağdat merkezli İslam düşünce ve kültürünün taşıyıcıları olduklarının bilinç ve şuurundaydılar. Aslında bir anlamda hoşgörü kültürü de olan bu çeviri faaliyeti, tüm yönleriyle Latin Hristiyan dünyasını etkisi altında bırakmaktaydı.

Ortaçağ Avrupası’nda çok sayıda dilin kullanılması, tercümelere olan ilgiyi arttırdı. Bundan dolayı onuncu yüzyılın sonunda başlayan ve birkaç yüzyıl devam eden bu tercüme faaliyeti büyük bir ilgiye muhatap oldu.

Müslüman geleneğinin birikim ve külliyatının Batı dillerine tercümeleri nedeniyle Tuleytula, bir mütercimler merkezi haline geldi. Dolayısıyla Tuleytula, ilim ve entelektüel hayatın merkezi olarak kabul edilecek bir şehre dönüştü.*

1085'te León ve Castilla kralı VI. Alfonso Tuleytula'yı işgal etmesi ile bu faaliyetler bir süre daha azalarak devam etti. Nihayetinde şehir, eski düşüncel ihtişamını-dinamizmini kaybetti.

Tuleytula’nın Müslümanların elinden çıkmasının dünya genelinde bir yankısının olduğunu söyleyebiliriz. Sahip olduğu medeniyet ruhu ile sadece İslam dünyasını değil, dünyanın geneli için kendi zamanının bir dinamizm merkezi olmuştur. Tuleytula’nın düşmesi, İslam dünyasının gerileme, Batı’nın medeniyet olarak (özellikle buradan yaptığı tercümelerle) atağa geçtiği dönem olarak görülebilir.

Temennimiz, Sayın Başbakan’ın şehirlerin inşası için kullandığı ifadelerin en kısa zamanda zihinlerin inşası için de neşvü nema bulmasıdır. Toplumları dirilten, zihinlerin inşasıdır. Ve asıl, şehirleri inşa eden zihinlerdir.

* Bayram Ali Çetinkaya, “Ortaçağın Bilim ve Tefekkür Merkezi Endülüs Medeniyeti”, Bilge Adamlar Dergisi, Sayı:32, Mart 2013, sh.11-12

  • Yorumlar 3
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Yazarın Diğer Yazıları
    Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Kahta Beyan | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : 416 725 90 91 Faks : Kahtabeyan@hotmail.com.tr